Samenwerken met naasten om onbegrepen gedrag en pijn bij bewoners met dementie in het verpleeghuis te verminderen
Deze afbeelding is gegenereerd met AI
Project: Samenwerken met naasten om onbegrepen gedrag en pijn bij bewoners met dementie in het verpleeghuis te verminderen
Dit onderzoek maakt deel uit van een promotieonderzoek en richt zich op het actief betrekken van naasten bij de aanpak van onbegrepen gedrag (zoals depressie, apathie of agressie) bij verpleeghuisbewoners met dementie.
De betrokkenheid van naasten is vormgegeven binnen de bestaande multidisciplinaire methode STA OP!. Deze methode is ontwikkeld voor de aanpak van onbegrepen gedrag en pijn, wat een veelvoorkomende veroorzaker van dit gedrag is.
Doel van het project
Het doel van het project was om de kwaliteit van zorg voor mensen met dementie te verhogen. Het project onderzocht hoe naasten betrokken kunnen worden bij de methode STA OP!. Met deze multidisciplinaire aanpak worden onbegrepen gedrag en pijn bij verpleeghuisbewoners met dementie verminderd.
Door naasten actief te betrekken, ontstaat een meer persoonsgerichte benadering. Dit verbetert niet alleen de kwaliteit van leven van de bewoner, maar versterkt ook het wederzijds begrip en de samenwerking tussen zorgmedewerkers en naasten.
Samenwerking, scholing en borging
Het project is tot stand gekomen via een samenwerking tussen het LUMC (Leids Universitair Medisch Centrum) en Warande. Bij de ontwikkeling is inhoudelijk meegedacht door het CCE (Centrum voor Consultatie en Expertise) en zorgorganisatie Curamare, die al ervaring had met de STA OP!-methode.
De werkwijze is inmiddels geborgd in de zorgprocessen en verankerd in de organisatie:
-
De methode is opgenomen als keuzemodule in het onderwijs voor verzorgenden en verpleegkundigen binnen Warande.
-
De interne scholing is officieel geaccrediteerd door het Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & Verzorgenden.
-
Warande bouwt continu verder aan de verfijning van trainingen, materialen en informatievoorziening voor naasten.
De resultaten
Co-creatie en aanpassing van de methode
In klankbordgroepen gingen naasten en zorgmedewerkers samen aan de slag met de vraag hoe de rol van naasten vorm kan krijgen. Dit intensieve co-creatieproces leverde 21 bruikbare ideeën op, die direct zijn verwerkt in de aangepaste methode: STA OP! met naasten.
Implementatie in de praktijk
De vernieuwde methode is ingevoerd op tien afdelingen binnen zorgorganisatie Warande (gemiddeld 20 bewoners per afdeling):
-
Deelnemers: In totaal namen 77 bewoners en hun naasten deel aan de wetenschappelijke studie, al werd de methode op de afdelingen ook breder toegepast bij bewoners met onbegrepen gedrag.
-
Training: Voorafgaand aan de start volgden de zorgteams een gerichte training, verzorgd door psychologen en verpleegkundig specialisten.
Effecten op bewoners en medewerkers
Het onderzoek toont aan dat STA OP! met naasten een duidelijke positieve impact heeft:
-
Minder gedragsproblemen en pijn: Zowel het onbegrepen gedrag als de geobserveerde pijn bij bewoners namen af.
-
Vergroot bewustzijn: Zorgmedewerkers werden zich bewuster van mogelijke onderliggende oorzaken van gedrag, zoals fysieke pijn.
-
Lagere emotionele belasting: De emotionele belasting voor zorgmedewerkers nam af. Een opvallende bevinding hierbij was dat deze belasting bij medewerkers ook daalde op momenten dat het gedrag van een bewoner nog niet direct veranderde.
Belangrijke lessen voor de praktijk
Het onderzoek laat zien dat het betrekken van naasten in de dagelijkse praktijk een cultuuromslag vraagt. Naasten worden nu nog vaak primair als ‘bezoekers’ gezien, terwijl zij cruciale partners in de zorg zijn. Om dit te veranderen zijn de belangrijkste aanbevelingen:
-
Erkenning als samenwerkingspartner: Zowel medewerkers als naasten moeten wennen aan deze nieuwe rolverdeling.
-
Investeren in de relatie: Goede communicatie en structurele ondersteuning van naasten met kennis over dementie en onbegrepen gedrag zijn essentieel.
STA OP!
Publiekssamenvatting: Nederlandse samenvatting van het proefschrift
STA OP! materialen: De ontwikkelde materialen zijn beschikbaar voor andere organisaties die met de methode aan de slag willen gaan. Op dit moment kan hiervoor nog contact worden opgenomen met een van de onderzoekers.
Artikelen
Media
Film: Cared-4 onderzoek uitgelegd – STA OP! methode met naasten
Webinar: Pijn in een kwetsbaar brein – Wat kan familie betekenen?
Zakkaartje: Een handzaam kaartje met beknopte en direct toepasbare informatie over ‘STA OP! met naasten’
Artikel in tijdschrift: Bespreking van het proefschrift in het Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde
Persoonlijke Ervaring
Dit onderzoekstraject was voor mij een intensieve maar zeer leerzame periode. Wat begon als een enthousiast idee om in samenwerking met naasten op een gestructureerde manier om te gaan met onbegrepen gedrag, groeide uit tot een promotieonderzoek van zes jaar. In die tijd heb ik een mooie balans gevonden tussen praktijk en theorie. De samenwerking met professionals en naasten heeft mij altijd geïnspireerd, ook wanneer het tegenzat.
Het was waardevol om te zien dat de opgedane kennis en ervaringen in het project ook in de praktijk enthousiast werden ontvangen. Ontmoetingen met naasten van bewoners, waarin zij hun zorgen en ervaringen, maar ook mooie momenten met de bewoner met mij deelden, zijn mij bijgebleven en hebben mij persoonlijk geraakt.
De trainingen van alle teams in goede banen leiden was een grote organisatorische en logistieke uitdaging. In het begin was er soms onrust, maar gaandeweg ontstond meer draagvlak en werd de methode gezien als een waardevol hulpmiddel. Dat we dit met de hele organisatie hebben kunnen realiseren, ervaar ik dan ook als een groot succes. De samenwerking met medewerkers en naasten was bijzonder en leerzaam en leerde mij dat je soms moet focussen op kleine overwinningen en verbeteringen.
Petra Tasseron-Dries
Verpleegkundig specialist bij Warande en onderzoeker aan het Leids Universitair Medisch Centrum
De mensen achter dit onderzoek
Petra Tasseron-Dries
Verpleegkundig specialist bij Warande en onderzoeker aan het Leids Universitair Medisch Centrum
Prof. Dr. W.P. (Wilco) Achterberg
Hoogleraar aan het Leids Universitair Medisch Centrum
Hanneke Smaling
Associate professor Leids Universitair Medisch Centrum
Dr. ir. J. (Jenny) van der Steen
Hoogleraar Persoonsgerichte levenseinde zorg voor mensen met dementie aan het Leids Universitair Medisch Centrum en senior onderzoeker aan het Radboud universitair medisch centrum
Bekijk Onze Andere Projecten
Hoewel meedoen niet meer mogelijk is, nodigen we u uit om onze andere projecten te verkennen. Ontdek hoe wij ons inzetten voor de langdurige zorg en laat u inspireren door de impact die we samen kunnen maken.