We gotta move! Cultuursensitieve gepersonaliseerde leefstijlinterventie bij patiënten met angst- en stemmingsstoornissen en een migratieachtergrond
Deze afbeelding is gegenereerd met behulp van AI
Project: We gotta move!
Mensen met psychische problemen hebben vaker te maken met lichamelijke gezondheidsproblemen en hebben gemiddeld een kortere levensverwachting. Dit geldt in het bijzonder voor mensen met een migratieachtergrond. Vooral vluchtelingen uit conflictgebieden hebben, naast een verhoogd risico op angst- en stemmingsstoornissen, vaker last van somatische aandoeningen (lichamelijke klachten) zoals hart- en vaatziekten, diabetes en overgewicht.
Een gezonde leefstijl kan helpen om deze gezondheidsrisico’s aanzienlijk te verminderen. Om hier gerichte ondersteuning bij te bieden, ontwikkelde GGZ Drenthe het project ‘We gotta move!’: een cultuursensitief en gepersonaliseerd leefstijlprogramma van 18 weken. De interventie richt zich specifiek op vluchtelingen met angst- en stemmingsproblemen die te maken hebben met meerdere lichamelijke gezondheidsrisico’s. Bewegen en gezonde voeding staan centraal in het programma, waarbij deelnemers worden aangemoedigd om een maatje (een vertrouwd persoon of naaste uit de eigen omgeving) mee te nemen voor extra ondersteuning en motivatie.
Cultuursensitieve en digitale aanpak
Het leefstijlprogramma is volledig aangepast aan verschillende talen en culturele achtergronden. Om taalbarrières te overbruggen, wordt veel gewerkt met visuele ondersteuning, zoals duidelijke afbeeldingen en praktische voorbeelden. Daarnaast krijgen deelnemers een Fitbit-smartwatch die is gekoppeld aan een mobiele app. Deze app stimuleert hen in hun eigen moedertaal om dagelijks meer te bewegen.
Het onderzoek had twee belangrijke hoofddoelen:
1. Inzicht krijgen in de leefstijl en specifieke behoeften van vluchtelingen die bij GGZ Drenthe in behandeling zijn.
2. Co-creatie en evaluatie: samen met cliënten een passende leefstijlinterventie ontwikkelen, aanbieden en onderzoeken of deze daadwerkelijk bijdraagt aan een betere leefstijl en lichamelijke gezondheid.
De resultaten
Aan het onderzoek hebben in totaal 30 cliënten deelgenomen. De leefstijlinterventie is uitgevoerd binnen De Evenaar (het Centrum voor Transculturele Psychiatrie van GGZ Drenthe) en werd vanaf de start diep geïntegreerd in het bestaande behandelteam.
De werving van deelnemers verliep via verpleegkundigen die routinematige somatische metingen (lichamelijke gezondheidschecks) uitvoerden. Cliënten met minimaal twee metabole risicofactoren (zoals overgewicht, een verhoogde bloeddruk of afwijkende bloedsuikerwaarden) kwamen in aanmerking voor deelname. Aanmelding gebeurde via de regiebehandelaren, die het traject afstemden met het behandelteam. Naarmate het project vorderde en de eerste positieve effecten zichtbaar werden, begonnen behandelaren op eigen initiatief steeds meer kandidaten aan te dragen.
Impact op de behandeling en sociale steun
Het betrekken van een naaste als maatje bleek een cruciale succesfactor. Sociale ondersteuning helpt deelnemers niet alleen om het programma beter vol te houden, maar moedigt hen ook aan om de opgedane leefstijlvaardigheden thuis in de praktijk te brengen.
De resultaten in de dagelijkse zorgpraktijk waren zeer positief. Verpleegkundigen rapporteerden de voortgang van de leefstijlsessies in het patiëntendossier, wat de betrokkenheid van het hele behandelteam vergrootte. Doordat cliënten zich lichamelijk en mentaal fitter voelden, konden psychiatrische behandelingen na afloop van de leefstijlinterventie vaker succesvol worden afgerond. Ook kwamen behandelingen die eerder waren vastgelopen weer in beweging.
Vernieuwende elementen en borging
Het project bracht een aantal waardevolle vernieuwingen met zich mee:
-
Dagelijkse bewegingsstimulans via de Fitbit: De slimme horloges boden dagelijkse motivatie om te bewegen. Dit vormde een belangrijke aanvulling op de reguliere behandelafspraken, die meestal slechts eenmaal per week of per paar weken plaatsvinden.
-
Onderlinge verbinding via een groepsapp: Deelnemers deelden buiten de sessies om foto’s en positieve berichten met elkaar over hun activiteiten, gezonde maaltijden en mooie momenten gedurende de dag.
-
Onderlinge kennisuitwisseling: Er was een nauwe samenwerking met leefstijlonderzoekers van andere afdelingen binnen GGZ Drenthe. Leefstijltrainers namen bovendien deel aan intervisie (gestructureerd collegiaal overleg) om ervaringen en methoden uit te wisselen.
Ondanks de vele andere verplichtingen waarmee deze doelgroep vaak kampt, lag het aanwezigheidspercentage van de deelnemers op maar liefst 76% (vrijwel gelijk aan het beoogde streefcijfer van 80%). Bepaalde succesvolle onderdelen, zoals specifieke oefeningen, video’s en netwerkkaarten, zijn inmiddels overgenomen in het reguliere behandelaanbod. De leefstijlinterventie blijft ook na afloop van het onderzoek een vast onderdeel van het zorgaanbod bij De Evenaar. Momenteel wordt onderzocht hoe enthousiaste ex-deelnemers in de toekomst kunnen worden ingezet als ervaringsdeskundigen om nieuwe cliënten te ondersteunen.
Persoonlijke Ervaring
Dit nieuwe leefstijlprogramma heeft tot veel nieuwe inzichten geleid en veel bijzondere ervaringen opgeleverd. Hoewel duidelijk was dat deelnemers moesten voldoen aan tenminste twee van de vijf metabole risicofactoren was nog niet duidelijk hoe zij een programma van 18 weken in een kleine groep van vijf tot acht deelnemers zouden ervaren. Vluchtelingen vinden het vaak extra spannend om in een groep over persoonlijke zaken te spreken. Al bij de eerste groep bleek dat deelnemers enthousiast waren over dit laagdrempelige groepsaanbod. Een deelnemer vertelde dat hij al na twee sessies meer had geleerd dan van een diëtiste. Het meest bijzonder is wel de ervaring met een deelnemer met multiproblematiek die van een klinische opname kwam, van wie werd gezegd dat die nooit in een groep zou kunnen functioneren en van wie de behandelaar niet goed wist hoe het verder moest. Na enkele sessies was hij degene die andere deelnemers een high five gaf bij binnenkomst. Stapje voor stapje maakte hij zoveel progressie dat veel van de multiproblematiek is verdwenen. De stress is nog niet weg, maar als hij nu stress ervaart gaat hij wandelen in plaats van grijpen naar middelen.
Simon Groen
Hoofdonderzoeker bij De Evenaar, Centrum voor Transculturele Psychiatrie en GGZ Drenthe
De mensen achter dit onderzoek
Simon Groen
Senior Onderzoeker bij De Evenaar en GGZ Drenthe
Zeinab Mousavi Almaleki
Junior onderzoeker bij De Evenaar, Centrum voor Transculturele Psychiatrie en GGZ Drenthe
Lise Hacquebord
Medior onderzoeker bij De Evenaar, Centrum voor Transculturele Psychiatrie en GGZ Drenthe
Jolanda Gils
Verpleegkundig en leefstijltrainer bij De Evenaar, Centrum voor Transculturele Psychiatrie en GGZ Drenthe
Bekijk Onze Andere Projecten
Hoewel meedoen niet meer mogelijk is, nodigen we u uit om onze andere projecten te verkennen. Ontdek hoe wij ons inzetten voor de langdurige zorg en laat u inspireren door de impact die we samen kunnen maken.