Palliatieve zorg bij de ziekte van Huntington
Wat maakt een goede dood in de ogen van patiënten, mantelzorgers en zorgprofessionals?
Deze afbeelding is gegenereerd met behulp van AI
Project: Palliatieve zorg bij de ziekte van Huntington
De ziekte van Huntington is een neurodegeneratieve aandoening die gepaard gaat met bewegingsstoornissen, lichamelijke achteruitgang, psychiatrische symptomen en cognitieve beperkingen. Omdat genezing niet mogelijk is, heeft de zorg gedurende het gehele ziekteproces een palliatief karakter. Toch is nog beperkt bekend hoe de laatste levensfase bij mensen met Huntington precies verloopt en wat patiënten, naasten en zorgverleners verstaan onder een ‘goed sterven’.
Het project is gestart met een scoping review naar de beschikbare kennis over palliatieve zorg bij gevorderde Huntington. Hieruit bleek dat met name de stervensfase onderbelicht is en dat aanvullend onderzoek noodzakelijk is.
Als onderdeel van een mixed-methods studie is vervolgens een dossieronderzoek uitgevoerd naar alle patiënten die tussen 2017 en 2024 overleden binnen het Huntingtonexpertisecentrum Topaz Overduin. Hierbij zijn symptomen, behandelingen, overlijdensoorzaken, proactieve zorgplanning en wilsverklaringen in de laatste levensmaand geanalyseerd, met specifieke aandacht voor het fysieke en psychische domein. Om ook de sociale en spirituele dimensies van de zorg te belichten, zijn verspreid over Nederland elf focusgroepen georganiseerd met patiënten, mantelzorgers en zorgprofessionals rond de centrale vraag wat een goed sterven inhoudt bij de ziekte van Huntington.
De resultaten
Hoewel het onderzoek zich momenteel in de afrondende fase bevindt, hebben de opgedane inzichten op de werkvloer al geleid tot concrete en positieve veranderingen in de zorgpraktijk.
Brede betrokkenheid van patiënten, naasten en professionals
Bij het onderzoek zijn alle betrokken doelgroepen intensief betrokken. Patiënten en naasten namen deel aan de focusgroepen en leverden tijdens een workshop op een landelijke Huntingtondag waardevolle input over praktische aspecten van palliatieve zorg. Ook tijdens bijeenkomsten van het Huntingtoncafé bleek er veel belangstelling voor dit thema. Zorgprofessionals deelden eveneens hun ervaringen in de focusgroepen en deden tijdens een landelijke Huntingtonnetwerkdag concrete aanbevelingen voor de zorg in de stervensfase.
De deelnemers aan de focusgroepen waren afkomstig uit de drie Nederlandse Huntington Doelgroep Expertisecentra (DEC’s). Werving voor de workshops vond plaats via de Vereniging van Huntington en het netwerk van Huntington Nederland.
Concrete verbeteringen in de patiëntenzorg
Het project heeft geleid tot waardevolle praktijkontwikkelingen. Zo is er een specifieke aanvulling ontwikkeld op de bestaande richtlijn voor palliatieve sedatie bij mensen met Huntington, wat bijdraagt aan meer comfort in de stervensfase. Mede naar aanleiding hiervan zijn binnen Topaz Overduin medicatiepompen geïntroduceerd om een betrouwbare medicatietoediening te waarborgen.
Daarnaast is binnen het expertisecentrum een palliatieve-zorggroep gestart, begeleid door twee leden van het regionale palliatieve adviesteam. Inzichten worden landelijk gedeeld via het Landelijk Overleg Specialisten Ouderengeneeskunde in de Huntingtonzorg, en de projectgroep heeft de ambitie om een bredere, multidisciplinaire handreiking te ontwikkelen voor verdere implementatie in de praktijk.
Samenwerking en internationale uitstraling
De resultaten worden landelijk verspreid via het netwerk van Huntington Nederland en de Vereniging van Huntington. Daarnaast is de opgedane kennis internationaal gepresenteerd via posterpresentaties op congressen van het European Huntington Disease Network (EHDN). Het project heeft bovendien geleid tot een gedeeld voorzitterschap van de internationale werkgroep Advanced HD and End-of-Life Care.
Persoonlijke Ervaring
Ik heb tot nu toe met veel plezier aan dit project gewerkt. Mijn rol als specialist ouderengeneeskunde én onderzoeker maakt dat ik met mijn ‘voeten in de klei sta’. Daardoor maak ik van dichtbij mee wat de praktijkrelevantie is van het project en kan ik verbeteringen direct en pragmatisch doorvoeren.
Tegelijkertijd was dit ook een van de uitdagingen: het combineren van patiëntenzorg en onderzoek blijft een ingewikkelde Spagaat, waarbij patiëntenzorg en collegialiteit het al snel winnen van de onderzoekstaken. Ik heb hierin zeker nog een leerpunt, al weet ik niet of ik dat punt ooit helemaal zal afvinken. Ik hoop mijn kennis over palliatieve zorg in de toekomst verder uit te breiden om deze bijzondere doelgroep nog beter te kunnen helpen.
Als waardevolle ‘bijvangst’ heb ik samen met mijn man Maarten het boek ‘Gezichten van Huntington’ gemaakt, waarin persoonlijke verhalen rondom de ziekte centraal staan. Ik vond het belangrijk dat er meer begrip en erkenning komt voor patiënten en hun families, zodat zij aan de hand van dit boek kunnen ‘vertellen’ wat het leven met Huntington werkelijk inhoudt. Via de media-aandacht voor ons boek hebben we bovendien zijdelings mooie aandacht kunnen vragen voor dit onderzoeksproject.
Dorine Boersema-Wijma
Specialist ouderengeneeskunde bij Topaz Overduin en PhD-kandidaat bij Topaz/LUMC
De mensen achter dit onderzoek

Dorine Boersema-Wijma
Specialist ouderengeneeskunde bij Topaz Overduin en PhD-kandidaat bij Topaz/LUMC

dr. Erik van Duijn
Vrijgevestigde psychiater en co-promotor bij Topaz/LUMC

Prof. dr. ir. Jenny van der Steen
Hoogleraar 'Persoonsgerichte levenseindezorg voor mensen met dementie' aan het LUMC

Prof. dr. Wilco Achterberg
Hoogleraar 'Institutionele zorg en ouderengeneeskunde' aan het LUMC/Topaz
Bekijk Onze Andere Projecten
Hoewel meedoen niet meer mogelijk is, nodigen we u uit om onze andere projecten te verkennen. Ontdek hoe wij ons inzetten voor de langdurige zorg en laat u inspireren door de impact die we samen kunnen maken.

