Digitaal burgerschap bij mensen met een licht verstandelijke beperking
Handvatten voor de begeleidingspraktijk
Project: Digitaal burgerschap bij mensen met een licht verstandelijke beperking
In de dagelijkse begeleiding van mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) wordt de digitale wereld steeds belangrijker. Toch bleek uit de praktijk bij zorgorganisatie Middin dat veel professionals zich onvoldoende toegerust voelden om cliënten hierin te ondersteunen. Begeleiders vonden het vaak lastig om het gesprek aan te gaan over de kansen, maar ook over de risico’s van het online leven. Om hier een oplossing voor te bieden, startte Middin in samenwerking met de Hogeschool Leiden een actiegericht onderzoek (september 2021 – juni 2023).
Het doel van het project was om zorgprofessionals handelingsvaardiger te maken. Via een actiegerichte aanpak werden ‘proeftuinen’ opgezet waarin begeleiders en cliënten samenwerkten. Dit leidde tot de ontwikkeling van een heldere missie en visie op online begeleiding, vijf concrete instrumenten en een tool om deze werkwijze binnen zorgteams te implementeren.
De resultaten
Het onderzoek heeft geresulteerd in praktische handvatten die direct toepasbaar zijn in de dagelijkse zorg. In vijf proeftuinen zijn verschillende tools ontwikkeld en getest, waaronder een escaperoomspel over online veiligheid, een online pubquiz, een vlogactiviteit en het gebruik van Steffie.nl als hulpmiddel. Deze instrumenten zijn inmiddels opgenomen in de landelijke database van leukeronline.nl, waardoor ze ook buiten Middin beschikbaar zijn voor zorg- en onderwijsprofessionals.
Een belangrijk inzicht uit het project was de manier waarop cliënten betrokken werden. Door het onderwerp op een speelse en laagdrempelige manier aan te snijden, bijvoorbeeld via een gameavond, bleken cliënten veel gemakkelijker te vertellen over hun ervaringen en behoeften in de digitale wereld dan tijdens een formeel gesprek. De nauwe samenwerking met externe partners, zoals studenten van de Hogeschool Leiden en het Netwerk Mediawijsheid, zorgde voor een rijke kruisbestuiving tussen onderzoek en praktijk.
De resultaten zijn breed gedeeld via podcasts, lezingen en een hoofdstuk in het ‘Basisboek lvb voor sociaal werkers’. Hoewel het project veel bewustwording heeft gecreëerd en diverse teams al met de tools werken, is de volledige borging in de werkprocessen van Middin nog een lopend proces. De aanbeveling is dan ook om digitaal burgerschap structureel op te nemen in behandelplannen en het opleidingsaanbod voor medewerkers.
Escaperoomspel “In het hoofd van de hacker”
Zelf ervaren hoe een hacker denkt? Een van de tastbare eindproducten van dit project is de bekroonde escaperoom ‘In het hoofd van de hacker’. Deze tool won in 2022 de stimuleringsprijs van het Netwerk Mediawijsheid en helpt om het gesprek over online veiligheid laagdrempelig te openen.
Hoofdstuk in Basisboek LVB voor sociaal werkers
De opgedane inzichten zijn ook terug te vinden in het ‘Basisboek LVB voor sociaal werkers’. In dit boek wordt via een specifiek hoofdstuk aandacht besteed aan digitaal burgerschap. Het is hiermee een waardevolle bron voor (aankomend) sociaal werkers die werkzaam zijn in de LVB-zorg of andere domeinen waar ondersteuning aan deze doelgroep centraal staat.
Andere media
Webapplicatie Online Live Pubquiz
Voorlichtingsanimatie over het begeleiden van mensen met een lvb in hun online gedrag (Youtube)
Twee podcastafleveringen over digitaal burgerschap bij mensen met een lvb:
Persoonlijke Ervaring
Het werken aan dit onderzoek was voor ons als projectgroep bijzonder betekenisvol. Het vertalen van een abstract thema als ‘digitaal burgerschap’ naar concrete tools die echt iets betekenen in de huiskamer van een cliënt, gaf veel voldoening.
Een belangrijk leermoment was dat digitale verbondenheid begint bij oprechte nieuwsgierigheid. Begeleiders die zelf weinig affiniteit hadden met de digitale wereld, ontdekten dat ze door samen een spel te spelen een heel andere ingang kregen in de leefwereld van hun cliënten. Dit project heeft laten zien dat digitale begeleiding geen ‘extraatje’ is, maar een essentieel onderdeel van goed begeleiderschap. Het vraagt om een cultuurverandering die begint bij kleine, tastbare stappen.
Rogier de Groot
Docent en promovendus aan de Hogeschool Leiden
De mensen achter dit onderzoek
Rogier de Groot
Docent en promovendus aan de Hogeschool Leiden
Natascha Theijn
Zorgmanager bij Middin
Bekijk Onze Andere Projecten
Hoewel meedoen niet meer mogelijk is, nodigen we u uit om onze andere projecten te verkennen. Ontdek hoe wij ons inzetten voor de langdurige zorg en laat u inspireren door de impact die we samen kunnen maken.