Opruimen en schoonmaken: Praktische handvatten bij woonhygiënische problematiek bij mensen met een LVB

Het project heeft geleid tot een toolbox die begeleiders ondersteunt bij het omgaan met verzameldrang (hoarding) en vervuiling bij cliënten met een LVB. De ontwikkelde werkwijze is getest binnen de ambulante begeleiding, het groepswonen en het wonen in de wijk. Professionals geven aan dat de tools hen helpen om situaties eerlijker te beoordelen, gesprekken beter te voeren en onderbouwde keuzes te maken in de begeleiding.

Cliënten en naasten zijn nauw betrokken via interviews, focusgroepen en het testen van de tools. Hun ervaringen hielpen bij het verbeteren van het taalniveau, de plaatjes en de praktische bruikbaarheid. Ook werkten professionals uit verschillende disciplines — zoals begeleiders, gedragsdeskundigen, managers en facilitair medewerkers — samen aan het ontwerp en de evaluatie. Voor de juridische informatie is samengewerkt met kantoor Oosterveen & De Groot.

De toolbox bevat de volgende onderdelen:

• Checklist Woonhygiënische Problematiek (C-WHP) en de Clutter Image Rating (CIR): instrumenten om de situatie objectief te beoordelen.

• Handreiking motiverende gespreksvoering: voor gesprekken over woonhygiëne.

• Infographic Zingeving, hoarding en lvb: over de achterliggende oorzaken.

• Praktische begeleidingstools: zoals methoden bij hoarding, een schoonmaakplanning, een overzicht van schoonmaakmiddelen en een vaardighedencheck.

• Juridische factsheets: voor zowel woon- als ambulante begeleiding.

• Scholingsmateriaal: een praktijkgerichte workshop voor professionals.

Een belangrijk leermoment was dat woonhygiëne vaak niet alleen over schoonmaken gaat. Het hangt sterk samen met de persoonlijke geschiedenis, identiteit en autonomie van cliënten. Thema’s als veiligheid, controle en herinneringen blijken direct verband te houden met verzamelgedrag. Daarnaast bleek dat begeleiders behoefte hebben aan duidelijke kaders. Een opvallend punt was de ‘morele spanning’ die begeleiders ervaren: zij zoeken naar een balans tussen hun eigen normen en de eigen regie van de cliënt. De toolbox helpt om dit gesprek gestructureerder te voeren.

De nieuwe werkwijze is inmiddels geborgd via scholing en interne afstemming. In 2025 namen ongeveer 90 professionals deel aan de praktijkgerichte workshop. De reacties zijn positief; deelnemers vinden de training concreet en direct toepasbaar in hun werk. Daarnaast hebben circa 100 studenten van de opleiding Sociaal Werk aan Hogeschool Leiden het scholingsmateriaal als onderdeel van hun onderwijs ontvangen.