Diagnostiek en behandeling van PTSS bij mensen met een ernstige of matige verstandelijke beperking
Evaluatie van de DITS-EVB en de EMDR-verhalenmethode
Deze afbeelding is gegenereerd met AI
Project: Diagnostiek en behandeling van PTSS bij mensen met een ernstige of matige verstandelijke beperking
Mensen met een verstandelijke beperking maken relatief vaak ingrijpende gebeurtenissen mee, zoals mishandeling, verwaarlozing, seksueel misbruik of verlies. Tegelijkertijd hebben zij vaak minder mogelijkheden om deze ervaringen te verwerken dan mensen zonder beperking. Hierdoor lopen zij een groter risico op traumagerelateerde klachten, zoals een posttraumatische stressstoornis (PTSS).
Bij mensen met een ernstige of matige verstandelijke beperking is PTSS echter moeilijk te herkennen. Zij kunnen hun gevoelens en ervaringen vaak lastig onder woorden brengen, waardoor traumaklachten zich meestal uiten in gedrag, zoals angst, onrust of agressie. Bovendien was er tot nu toe wereldwijd geen diagnostisch instrument beschikbaar om PTSS bij deze specifieke doelgroep vast te stellen. Zorgprofessionals zijn zich daarnaast niet altijd bewust van het voorkomen van PTSS bij deze groep, waardoor de link met onderliggende traumatische ervaringen niet altijd wordt gelegd. Zelfs wanneer PTSS wel wordt herkend, wordt een traumagerichte behandeling nog weinig ingezet.
Het project had daarom twee doelen. Ten eerste is onderzocht of een nieuw diagnostisch instrument, het Diagnostisch Interview Trauma en Stressoren – Ernstige Verstandelijke Beperking (DITS-EVB), geschikt is om PTSS vast te stellen bij volwassenen met een ernstige of matige verstandelijke beperking. Ten tweede is onderzocht of een aangepaste vorm van EMDR-therapie, de EMDR-verhalenmethode, effectief kan zijn voor mensen met een ernstige verstandelijke beperking.
De resultaten
Omdat mensen met een ernstige of matige verstandelijke beperking zich vaak moeilijk verbaal kunnen uiten, is een nauwe samenwerking met hun omgeving onmisbaar. Voorafgaand aan het onderzoek zijn er verkennende sessies gehouden met ervaringsdeskundigen, verwanten en medewerkers om de opzet van de studies te bespreken. Ook tijdens het project is intensief samengewerkt met naasten, begeleiders en gedragsdeskundigen. Hun ervaringen en feedback zijn direct gebruikt om de diagnostiek en behandeling verder te ontwikkelen.
Nieuw diagnostisch instrument: de DITS-EVB
Binnen het project is de DITS-EVB ontwikkeld en getest bij 97 volwassenen met een verstandelijke beperking. Dit interview wordt afgenomen bij een begeleider of verwant en brengt drie zaken in kaart: welke traumatische gebeurtenissen iemand heeft meegemaakt, welke klachten hij of zij hierdoor heeft en welke invloed dit heeft op het dagelijks leven.
In de praktijk bleek er veel behoefte aan deze informatie. De uitkomsten helpen gedragsdeskundigen en wettelijk vertegenwoordigers om gedrag beter te begrijpen en passende steun te bieden. Een belangrijk leermoment was dat traumaproblematiek bij deze groep vaak onopgemerkt blijft. Van de 97 deelnemers aan het onderzoek bleek namelijk 20% te voldoen aan de kenmerken van PTSS, terwijl dit bij geen van hen eerder was vastgesteld.
Behandeling: de EMDR-verhalenmethode
Naast diagnostiek is er een pilotstudie gedaan naar de EMDR-verhalenmethode bij volwassenen met een ernstige verstandelijke beperking en PTSS. Tijdens deze behandeling werken de therapeut, de verwanten en de professionele begeleiders nauw samen. De methode bleek in de praktijk goed uitvoerbaar: het protocol hoefde niet te worden aangepast en alle cliënten maakten de behandeling af. De resultaten zijn positief: zowel direct na de therapie als drie maanden later was er een duidelijke afname van PTSS-symptomen en probleemgedrag. Begeleiders gaven aan hun cliënten beter te begrijpen en hun begeleiding meer ‘traumasensitief’ te hebben aangepast.
Borging en beschikbaarheid
Stichting Eemhart neemt zowel de DITS-EVB als de EMDR-verhalenmethode op in hun standaardaanbod voor diagnostiek en behandeling. De DITS-EVB wordt momenteel klaargemaakt voor breder gebruik en is naar verwachting medio 2026 gratis beschikbaar via de website van Eemhart voor bevoegde zorgverleners. Daarnaast zijn de resultaten gepubliceerd in wetenschappelijke artikelen en worden ze verwerkt in richtlijnen, praktijkboeken en scholingen. Zo kunnen ook andere zorgorganisaties profiteren van de opgedane kennis.
Persoonlijke Ervaring
Het werken aan dit project was voor mij een intensieve maar ook inspirerende ervaring. De combinatie van wetenschappelijk onderzoek en werken in de praktijk gaf mij veel energie. Wat dit project bijzonder maakte, was de betrokkenheid van zorgprofessionals en verwanten. Hun enthousiasme en inzet lieten zien hoe groot de behoefte is aan betere diagnostiek en behandeling van PTSS bij deze kwetsbare doelgroep. Het was waardevol om te zien dat onderzoeksresultaten direct bijdragen aan meer begrip voor cliënten en betere ondersteuning in de praktijk.
Annemieke Hoogstad
Orthopedagoog, GZ-psycholoog, psychotraumatherapeut NtVP, EMDR-therapeut VEN
De mensen achter dit onderzoek
Annemieke Hoogstad
Orthopedagoog, GZ-psycholoog, psychotraumatherapeut NtVP, EMDR-therapeut VEN
Liesbeth Mevissen
Orthopedagoog generalist, klinisch psycholoog, psychotraumatherapeut NtVP, EMDR-therapeut VEN® en EMDR Europe supervisor
Robert Didden
Onderzoeker bij Trajectum en hoogleraar aan Radboud Universiteit
Bekijk Onze Andere Projecten
Hoewel meedoen niet meer mogelijk is, nodigen we u uit om onze andere projecten te verkennen. Ontdek hoe wij ons inzetten voor de langdurige zorg en laat u inspireren door de impact die we samen kunnen maken.